ફુકુશિમા દુર્ઘટનાને આજે લગભગ 15 વર્ષ થવા જઈ રહ્યા છે. 2011માં આવેલા ભૂકંપ અને સુનામીએ જાપાનની પરમાણુ નીતિને ઝંઝોડી નાખી હતી. તે સમયે પરમાણુ ઊર્જાથી દૂર જવાનો નિર્ણય લેનાર જાપાન હવે ફરી એક મોટો યુ-ટર્ન લઈ રહ્યો છે. વિશ્વનો સૌથી મોટો પરમાણુ પ્લાન્ટ ફરી શરૂ કરવાની તથા નવા ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટ્સ આગળ ધપાવવાની જાપાનની જાહેરાત માત્ર ઊર્જા નીતિ પૂરતી નથી, પરંતુ એ વૈશ્વિક રાજકારણ, સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર સાથે જોડાયેલો મહત્વનો સંદેશ છે.
જાપાન શા માટે ફરી પરમાણુ ઊર્જા તરફ વળ્યું?
જાપાન ઊર્જા સંસાધનોમાં આત્મનિર્ભર નથી. તેલ અને ગેસ માટે મોટા પ્રમાણમાં આયાત પર નિર્ભરતા છે. યુક્રેન-રશિયા યુદ્ધ બાદ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી છે. સાથે જ કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે સ્વચ્છ ઊર્જા વિકલ્પોની જરૂરિયાત પણ વધી છે. આવી સ્થિતિમાં પરમાણુ ઊર્જા જાપાન માટે ફરી એક વ્યાવહારિક વિકલ્પ બની છે – સ્થિર, મોટા પાયે અને ઓછા કાર્બન ઉત્સર્જનવાળી ઊર્જા તરીકે.
ચીનની ચેતવણી અને એશિયાઈ રાજનીતિ
જાપાનના આ પગલાં પર ચીને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ચીન લાંબા સમયથી જાપાનના પરમાણુ પગલાંને શંકાની નજરે જુએ છે, ખાસ કરીને ફુકુશિમાના ન્યુક્લિયર પાણીના સમુદ્રમાં છોડવાના મુદ્દે. હવે જો જાપાન ફરી મોટા પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ તરફ આગળ વધશે તો પૂર્વ એશિયામાં શક્તિ સંતુલન અને પર્યાવરણીય સુરક્ષા મુદ્દે તણાવ વધવાની શક્યતા છે. ચીનને ડર છે કે જાપાનની ટેક્નોલોજીકલ અને ઊર્જા ક્ષમતામાં વધારો તેની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિને પડકાર આપી શકે છે.
ભારત માટે શું ફાયદો?
જાપાનનો આ નિર્ણય ભારત માટે મહત્વની તક લઈને આવે છે. ભારત પણ સ્વચ્છ ઊર્જા અને લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા માટે પરમાણુ ઊર્જા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. જાપાન પાસે અદ્યતન ન્યુક્લિયર ટેક્નોલોજી, સુરક્ષા પ્રોટોકોલ્સ અને રિએક્ટર ડિઝાઇનનો વિશાળ અનુભવ છે. ભારત-જાપાન ન્યુક્લિયર સહયોગથી ભારતને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર, સલામતીના ધોરણોમાં સુધારો અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં મજબૂત સ્થાન મળી શકે છે.
સાથે જ, ચીનના વધતા પ્રભાવ સામે એશિયામાં શક્તિ સંતુલન જાળવવામાં ભારત અને જાપાનની ભાગીદારી વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
નિષ્કર્ષ
જાપાનનો પરમાણુ યુ-ટર્ન માત્ર એક દેશની ઊર્જા નીતિમાં ફેરફાર નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે બદલાતી પરિસ્થિતિઓનો પ્રતિબિંબ છે. ઊર્જા સુરક્ષા, હવામાન પરિવર્તન અને ભૂરાજનીતિક દબાણ વચ્ચે પરમાણુ ઊર્જા ફરી કેન્દ્રસ્થાને આવી રહી છે. આ પરિવર્તનમાં ચીન માટે ચેતવણીનો સંદેશ છે, તો ભારત માટે નવી શક્યતાઓ અને સહયોગના દરવાજા ખુલતા દેખાઈ રહ્યા છે.
